Werelddierendag

James Erxleben, dodo's. Handgekleurde steendruk gepubliceerd in R. Owen & W.J. Broderip, Memoir on the dodo (Didus ineptus, Linn.) with an Historical Introduction. London, 1866.
Deze dodo's zijn gebaseerd op dodo-portretten van Roelandt Savery. 

Werelddierendag

4 oktober 2019. Werelddierendag vandaag. Ik laat de gebruikelijke schattige poezen, honden, konijnen en andere ietwat overvoede levende knuffels even voor wat ze zijn. Ik zwijg ook over de tienduizenden plofkippen die in kweekbatterijen een ellendig bestaan leiden en over de eveneens tienduizenden haantjes die, omdat ze tot een eierleggende variëteit behoren maar uiteraard niet leggen, levend worden fijngemalen.

Nee, ik zet hier een dodo. Deze gigantische duif - tot 25 kilo - leefde tot de 17de eeuw op het eiland Mauritius in de Indische Oceaan. Op een ander eiland in de buurt, het piepkleine Rodrigues, leefde de verwante solitaire, die waarschijnlijk in de 18de eeuw uitstierf. Dodo en solitaire stierven uit door toedoen van de mens, die er klopjacht op maakte en voor de rest katten, ratten, apen en varkens losliet op de eilanden. Dodo en solitaire zijn exemplarisch voor wat het laatste halve millennium met vele duizenden diersoorten gebeurde en aan een steeds hoger tempo gebeurt: ze werden en worden door de mens uitgeroeid, direct door jacht, overbevissing en bestrijding met pesticiden, indirect door habitatvernietiging, pollutie en klimaatverandering.

Behalve de dodo en de solitaire verdwenen - ik noem gewoon uit de losse pols wat namen uit een veel langere lijst - de olifantsvogel van Madagascar, de bergmoa, de Stellers zeekoe, de Lord Howe koet, de Laysanral, de quagga, de blauwbok, de trekduif, de oeros, de tarpan, de grote ivoorsnavel, de Tasmaanse tijger aka buidelwolf, de Mauritiusvleerhond, de Raiateaspreeuw, de blauwe duif van Mauritius ("pigeon hollandais"), de Tonga-reuzenskink, de Boninlijster, de Delalandes coua, de Mascarenenpapegaai, de Oahu o'o, de hopspreeuw, de reuzenalk, de Labradoreend, de eskimowulp, de Beringaalscholver, de Santa Lucia reuzenrijstrat, de Cubaanse ara, de Seychellenparkiet, het Samoawaterhoen, de Rodriguesparkiet, de breedkop kangoeroerat, de rozekopeend, de Himalayakwartel, de Falklandwolf, de Boninduif, de rode gazelle, de Konavink, de Stephens Eiland rotswinterkoning, de mamo, de Guadaloupe caracara, de langstaartspringmuis, de huia, de lachuil, de Carolinaparkiet, de paradijsparkiet, de Atitlanfuut, het prairiehoen en ga zo maar door. Men heeft berekend dat in de voorbije 500 jaar 22% van de zoogdieren, 14% van de vogels, 29% van de reptielen, tot 43% van de amfibieën en 28% van de vissen van de aardbodem verdwenen. En dan zwijgen we nog over de waarschijnlijk duizenden insecten, spinnen en weekdieren die het loodje legden, vaak zelfs voor ze wetenschappelijk werden beschreven.

Het aantal soorten dat bedreigd is of op de rand van het uitsterven staat, is ook al enorm: tijger, jachtluipaard, alle neushoorns - witte, zwarte, Indische, Javaanse, Sumatraanse -, sneeuwluipaard, chiroe, saiga, bonobo, gorilla, orang oetan, Indische en Afrikaanse olifant, jaguar, Afrikaanse wilde hond, Grévy's zebra, bergzebra, kouprey, gaur, beisa, addax, diverse walvissen, leeuw, ijsbeer... In Europa is 40% van de vogelsoorten momenteel bedreigd.

Vrolijk wordt een mens er niet van, zeker niet op werelddierendag.

Clement Caremans (c) 2019

Dirk de Quade van Ravensteyn, Dodo, ca. 1603.
Dit schilderij, de "Praagse dodo" werd voorheen toegeschreven aan Joris Hoefnagel of Jacob Hoefnagel. Het toont een veel slankere en meer opgerichte dodo dan de dodo's die Savery tekende en schilderde en waarop de meeste latere afbeeldingen werden gebaseerd.